Een training met een ingebouwde olievlekwerking

In samenwerking met het Trimbos-instituut, GGZ Nederland, MIND en SynQuest heeft het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) een training ontwikkeld waarbij koppels van ervaringsdeskundigen en zorgprofessionals in totaal 65 teams van GGZ-instellingen en 76 vrijgevestigde zorgprofessionals hebben getraind in de theorie en praktijk van Samen beslissen. Volgens het train-de-trainer-principe kunnen deelnemers de training vervolgens aan collega’s geven waardoor een gewenste olievlekwerking ontstaat.

Leren om op een neutrale manier opties met hun voor- en nadelen te presenteren.

Positieve duw in de rug

Het project Samen beslissen in de GGZ heeft tussen 2016 en eind 2018 met een groot trainingsprogramma, het Samen beslissen in de GGZ een flinke duw in de rug gegeven. 8 Koppels, bestaande uit een ervaringsdeskundige en een zorgprofessional (o.a. psycholoog, psychiater, psychotherapeut, sociaal-psychiatrisch verpleegkundige of een verpleegkundig specialist) trainden in die periode maar liefst 65 teams en 76 vrijgevestigden.

ROM-uitkomsten en zorgstandaarden

De weg voor het project werd vooraf geplaveid door 2 belangrijke ontwikkelingen in de GGZ. Het Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz (dat per 1 januari 2019 opgaat in Akwa, alliantie kwaliteit in de ggz), was druk bezig met het opstellen van zorgstandaarden. Gedurende de looptijd van het project werden die een voor een opgeleverd. Een andere positieve ontwikkeling was het Doorbraakproject ROM (routine outcome monitoring).

Tijdens de training kwam het model van Samen beslissen aan bod, de stappen in het traject en de inzet van zorgstandaarden en uitkomsten van routine outcome monitoring (ROM). Deelnemers leerden daarnaast het Samen beslis-gesprek te voeren, onder meer hoe je op een neutrale manier opties met hun voor- en nadelen presenteert. Tijdens een terugkomdag halverwege het project werden vorm en inhoud van de trainingen geëvalueerd en bijgesteld. Het Trimbos-instituut gaf gedurende de looptijd van het project desgevraagd feedback aan teams die de training hadden gevolgd, op de wijze waarop zij Samen beslissen in de praktijk brengen.

IREEN DE GRAAF:

‘Professionals mogen meer op de inbreng van ervaringsdeskundigen vertrouwen dan ze nu vaak doen.’

‘Ook als ze in de war zijn weten cliënten best wat goed voor ze is’

“Iets wat vanzelfsprekend lijkt, blijkt dat niet altijd te zijn. Dat zorgprofessionals zich dat realiseren en daar iets mee gaan doen was mooi om te zien”, zegt Ireen de Graaf, senior wetenschappelijk onderzoeker bij het Trimbos-instituut. Samen met Simon de Groot, beleidsmedewerker bij het NIP, leidde zij tussen 2016 en eind 2018 het project Samen beslissen in de GGZ.

ROM-uitkomsten en zorgstandaarden

In het NIP-project is ervoor gekozen om Samen beslissen te bevorderen door gebruik te maken van een combinatie van ROM-uitkomsten, zorgstandaarden én betere gespreksvoering, legt Simon uit. “Aan de hand van ROM-uitkomsten kan de behandelaar samen met de cliënt bekijken waar deze staat in zijn behandeling. De zorgstandaarden maken inzichtelijk welke opties er vervolgens zijn.”

“In de spreekkamer geef je samen betekenis aan die informatie”, voegt Ireen eraan toe. Dat element – samen betekenis geven aan de informatiebronnen – werd als vijfde stap toegevoegd aan het gebruikelijke 4-stappenmodel van Samen beslissen.

De training die binnen het project Samen beslissen in de GGZ werd ontwikkeld, bevordert niet alleen Samen beslissen, maar ook de kennis over ROM en zorgstandaarden. Simon: “Het mes snijdt inderdaad aan twee kanten. De zorgstandaarden zijn net nieuw en waren dus nog weinig bekend.”

Inbreng ervaringsdeskundigen

Bewust is ervoor gekozen de training niet alleen te laten ontwikkelen door gespecialiseerde zorgprofessionals en een ervaringsdeskundige, maar hen deze ook samen te laten géven. Ireen: “De inbreng van de ervaringsdeskundigen was heel belangrijk. Uit eigen ervaring konden zij treffend duidelijk maken dat veel cliënten best weten wat ze willen en wat goed voor ze is. Ook als ze erg in de war zijn. Professionals mogen daar meer op vertrouwen dan ze nu vaak doen. Een gelijkwaardige rol voor ervaringsdeskundige en professional in een training, was nog niet zo vaak voorgekomen, maar heeft heel goed gewerkt.”

Simon: “De cliënt vindt soms andere dingen belangrijk dan de professional. Het antwoord op ‘wat wil je bereiken in je werk- of gezinssituatie?’ kan voor de cliënt waardevoller zijn dan ‘hoe ga ik om met mijn stoornis?”

2 Concrete inzichten uit het project Samen beslissen in de GGZ

De ‘7 projecten van 2016’ leveren tezamen een keur aan inzichten en lessen op die het Samen beslissen in de praktijk positief kunnen bevorderen. Welke zijn dat zoal? Vanuit het project ‘Samen beslissen in de GGZ’ worden 2 inzichten meegegeven:

Inzicht 1: spreek vrijgevestigde anders aan dan professional in loondienst

Ireen de Graaf van het Trimbos-instituut: “Het bleek bij de werving voor de training best lastig om die twee soorten professionals op dezelfde manier te bereiken. We hebben de wervingsbrief voor de vrijgevestigden aangepast.”

Simon de Groot van het NIP: “Vrijgevestigden werken voor zichzelf juist omdat zij specifieke aandacht aan de cliënt willen besteden. In het algemeen wordt nogal eens gezegd: ‘Samen beslissen, dat doen we al’ en dat hoor je bij vrijgevestigden nog vaker. Door de wervingsbrief toe te spitsen op het centraal stellen van ervaringsdeskundigheid werd hun nieuwsgierigheid toch gewekt.”

‘We hebben de brief voor de vrijgevestigden aangepast.’

Inzicht 2: borging en voortgang vergen blijvende inspanning

Na 2 jaar begint het pas! Om het behaalde resultaat vast te kunnen houden en verder te vergroten, voeren de deelnemende partijen hun inspanningen op om de training onder de aandacht te blijven brengen.

‘Het gevoel de regie terug te nemen was heel belangrijk voor mij’

Tim Kreuger, ervaringswerker en ambulant begeleider bij GGZ inGeest, is betrokken geweest bij de ontwikkeling van de training Samen Beslissen in de GGZ en heeft de training diverse malen gegeven. Zijn eigen ervaring in de GGZ kwam daarbij goed van pas. “Ik heb gemerkt hoe onwijs belangrijk het is om actief betrokken te zijn bij de keuzes in je behandeling. In mijn geval betekende het een keerpunt op de weg naar mijn herstel.”

Gedwongen opname

“15 Jaar geleden, op mijn 21ste, heb ik twee psychoses gehad. Tijdens mijn gedwongen opname moest ik medicijnen slikken. Dat weigerde ik, continu was ik erover in discussie met mijn behandelaar. Op een gegeven moment dacht ik: als het toch moet, dan wil ik er meer over weten. Zonder enige medische kennis ben ik in het Medisch Kompas gedoken en heb ik een bepaald antipsychoticum aan mijn behandelaar voorgesteld. Die reageerde in eerste instantie afwijzend, maar ging uiteindelijk onder voorwaarden akkoord. Ik werd vrij suf van het middel en kwam erdoor aan, maar dat nam ik allemaal voor lief. Dat het mijn eigen keuze was, motiveerde me enorm. Het gevoel weer grip op mijn leven te krijgen, de regie terug te hebben, is heel belangrijk voor mij geweest. Het heeft mijn behandeling echt een beter verloop gegeven.”

TIM KREUGER:

‘Niet gelijk zeggen dat een bepaalde behandeling niet kan omdat die niet wordt geboden.’

Goede neutrale informatie over alle behandelopties

“Door mijn werk en door deel te nemen aan eerdere projecten rond Samen beslissen heb ik gemerkt dat veel meer mensen het net als ik prettig vinden om mee te denken over hun behandeling. Oók als ze stemmen horen of denken dat ze Jezus zijn kunnen ze nog wel aangeven wat ze graag willen en nodig hebben.

En zelfs als het niet mogelijk is, is het toch goed als de professional het gesprek erover aangaat en op een open manier kijkt naar iemands inbreng. Wat zit daar onder? Het is wel heel belangrijk dat de professional goede, neutrale informatie over álle behandelopties geeft. Dus niet gelijk zeggen dat een bepaalde behandeling niet kan omdat die in de zorginstelling niet wordt geboden.”

“En iemand moet verkeerde keuzes mogen maken en niet ‘zie je wel’ te horen krijgen als iets verkeerd uitpakt. Voor zorgprofessionals betekent dit dat ze soms een risico moeten nemen en de regie een beetje moeten loslaten af en toe.”

Meer informatie over de training Samen beslissen in de GGZ is te vinden op www.trimbos.nl/samen-beslissen en op www.psynip.nl (klik op ‘thema’s’ op de homepage en ga naar ‘samen beslissen’).