Help de dokter met een goed gesprek

Huisarts Paula Koenders (rechts) en praktijkondersteuner huisarts Miranda van Lieshout.

‘Samen beslissen in de huisartsenzorg’ is de naam van het project waarvoor Patiëntenfederatie Nederland in 2016 subsidie vroeg en kreeg. Dit project had als doel (de bewustwording over) Samen beslissen in de huisartsenpraktijk te bevorderen. Hiervoor is gebruikgemaakt van ‘3 goede vragen’: een instrument dat is ontwikkeld in de tweedelijn en al enkele jaren bekendheid geniet. Om patiënten tot Samen beslissen uit te nodigen en aan te moedigen is binnen de duur van het project ook een landelijke campagne ontwikkeld: Help de dokter met een goed gesprek.

Vruchtbare samenwerking met (voor iedereen) bruikbaar resultaat

‘Samen beslissen in de huisartsenzorg’ is door de Patiëntenfederatie uitgevoerd in nauwe samenwerking met het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV), InEen en Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN). In 2 jaar tijd is een reeks producten en resultaten opgeleverd.

In het hoofdlijnenakkoord Huisartsenzorg is een paragraaf opgenomen over Samen beslissen.

De middelen die zijn ontwikkeld:

  • Scholingsproducten over de 3 goede vragen en Persoonsgericht Consulteren zijn ontwikkeld en beschikbaar gesteld via het NHG.
  • Op thuisarts.nl wordt actief gewezen op de 3 goede vragen.
  • In het hoofdlijnenakkoord Huisartsenzorg is een paragraaf opgenomen over Samen beslissen.
  • De website begineengoedgesprek.nl is vernieuwd. De site heeft nu een apart deel voor professionals. Met instrumenten die hen kunnen ondersteunen bij het bevorderen van Samen beslissen, zoals Consultkaarten.
  • Er is een toolkit voor professionals ontwikkeld die via begineengoedgesprek.nl vrij te gebruiken is. Zo zijn er posters die in de praktijk kunnen worden opgehangen en die helpen om patiënten te wijzen op het belang van een goede voorbereiding, van vragen stellen en van vertellen wat zij belangrijk vinden.
  • Er is een animatiefilmpje geproduceerd (zie de video hierboven).
  • Er zijn radiospotjes gemaakt en video’s te zien, waarin mensen aangeven waarom het voor hen belangrijk is hun stem te laten horen in het gesprek met de huisarts.

ANOUK KNOPS:

‘Patiënten worden zich bewust dat ze vragen mógen stellen.’

‘Er komt een bewustwording, een beweging, op gang’

In een half jaar tijd zijn ruim 80 huisartsenpraktijken de 3 goede vragen gaan gebruiken. Het liefst zou Anouk Knops van Patiëntenfederatie Nederland zien dat alle 5.000 praktijken in Nederland het gratis campagnemateriaal van ‘Help de dokter met een goed gesprek’ opvragen. “Die ambitie is natuurlijk wat te hoog gegrepen, maar er is wel echt een beweging, een bewustwording, op gang gekomen.”

Vanuit het patiëntenperspectief iets toevoegen aan de landelijke initiatieven. Dat was de insteek van de Patiëntenfederatie. “Samen beslissen vraagt iets van de zorgverlener, maar ook van de patiënt. We wilden zijn positie versterken door hem een instrument in handen te geven: de 3 goede vragen.”

Pilot in 6 huisartsenpraktijken

Eerder al was dit instrument in de tweedelijn geïntroduceerd en inmiddels worden de vragen in ongeveer de helft van alle ziekenhuizen gebruikt. In de eerste fase van het project ‘Samen beslissen in de huisartsenzorg’ is onder meer tijdens een pilot in 6 huisartspraktijken, gekeken of de 3 goede vragen ook in de eerstelijn zouden kunnen aanslaan. Anouk: “We zagen dat patiënten zich door het communicatiemateriaal aangesproken, uitgenodigd en geprikkeld voelden om in gesprek te gaan. De vragen werden misschien niet letterlijk gesteld en dat hoeft ook niet per se, maar mensen gaven terug dat ze zich bewust werden dat ze vragen móchten stellen. Dat de dokter of praktijkondersteuner ze zelfs vroeg om dat te doen en dat hun inbreng werd gewaardeerd. Dat was voldoende reden om ermee verder te gaan.”

Borging: bij alle partijen

De resultaten zijn voldoende geborgd, stelt Anouk. “Het fijne is dat we elkaar als landelijke koepels door dit traject echt hebben gevonden. Het materiaal dat we hebben opgeleverd, is verspreid via al onze communicatiekanalen en we hopen dat we er zoveel mogelijk mensen mee bereiken. Samen beslissen vergt een gedragsverandering en dat doe je niet in twee jaar. Maar het zaadje is geplant.”

2 Concrete inzichten voor Samen beslissen in de huisartsenzorg

De ‘7 projecten van 2016’ leveren tezamen een keur aan inzichten en lessen op die het Samen beslissen in de praktijk positief kunnen bevorderen. Welke zijn dat zoal? Patiëntenfederatie Nederland deelt 2 belangrijke inzichten die het project ‘Samen beslissen in de huisartsenzorg’ alle deelnemende partijen heeft opgeleverd:

Inzicht 1: maak expliciet wat je impliciet al doet

De pilot bij 6 huisartsenpraktijken en de inbreng van focusgroepen brachten ook een aantal belemmerende factoren aan het licht. De eerste was de reactie van (sommige) huisartsen: ‘Samen beslissen? Dat doen wij allang. Daar zijn wij huisartsen juist zo goed in.’ Anouk: “Dat is misschien waar, maar patiënten erváren het niet altijd zo, weten wij uit de reacties van onze achterban. Door extra aandacht aan Samen beslissen te besteden maak je expliciet wat je als huisarts impliciet al doet. Patiënten willen graag zien en ervaren dat het in je dna zit.”

‘Er bestaan geen aanwijzingen dat een Samen beslissen-consult langer zou duren.’

Inzicht 2: maak het drukke professionals zo makkelijk mogelijk

Tijdgebrek wordt door huisartsen en praktijkondersteuners eveneens als een belemmerende factor gezien. “Een veelgehoord geluid was de werkdruk, en de angst dat een Samen beslissen-consult langer zou duren, al zijn daar geen aanwijzingen voor. Daarom hebben we het huisartsen zo makkelijk mogelijk gemaakt. Al het campagnemateriaal wordt gratis ter beschikking gesteld. We sturen het ook niet ongevraagd op, er wordt niks verplicht gesteld. Praktijken hoeven bovendien niets te registreren. Alles bij elkaar kost het dus geen extra inspanning.”

Huisarts Paula Koenders: ‘Ik ga meer out of the box denken’

Huisarts Paula Koenders nam de proef op de som met de 3 goede vragen. Het hulpmiddel voegt meer toe dan ze had verwacht.

“Echt iets voor specialisten, dacht ik aanvankelijk. Die hebben dit nodig, wij communiceren al best goed. Dus toen we halverwege 2017 in onze praktijk begonnen met de 3 goede vragen moesten we er wel even onze weg in vinden. Wat zouden we nou precies veranderen in onze consulten?”

Duidelijkere markering

“Ik moet bekennen: steeds meer eigenlijk. Hiervoor vroeg ik een patiënt: ‘Ik stel voor dat we dit en dat gaan doen, vind u dat oké?’ Achteraf bezien gaf ik daarmee niet zoveel ruimte. Nu zorg ik voor een duidelijkere markering in het gesprek en zeg: Ik ga u nu uitleggen wat de keuzes zijn.”

Valt niet altijd iets te kiezen

“Mits die er zijn natuurlijk. Want bij een voetschimmel tussen de tenen valt er niet zoveel te kiezen. En ik twijfel soms of ik echt alle mogelijkheden moet gaan noemen, maar tegelijk nodigen 3 goede vragen me wel uit om meer out of the box te denken. Neem de man met schouderproblemen die ik op spreekuur had: normaal gesproken zou ik hem eerst pillen voorschrijven en niet meteen een injectie overwegen. Totdat ik die optie toch noemde en bleek dat hij mantelzorger is voor zijn vrouw en zijn arm dus hard nodig heeft. Een injectie was niet mijn eerste keuze geweest, maar was nu wel de meest passende zorg voor hem. En daar gaat het om natuurlijk.’

PAULA KOENDERS:

‘Een injectie was niet mijn eerste keuze geweest, maar was nu wel de meest passende zorg.’

Vertellen en inleven

“Je hebt veel meer gesprek, daar helpen de 3 goede vragen echt bij. Het nodigt de patiënt uit om meer te vertellen en vragen over zijn situatie, en de arts om zich daarin in te leven. Al zijn er ook consulten dat het niet past. Als iemand acute hartproblemen heeft, valt er weinig te praten. Dan ga je handelen als arts. En het valt me ook op dat er patiënten zijn die het lastig vinden, vooral ouderen. Zij zijn gewend dat de dokter de keuzes maakt.”

Belang van patiënt voorop

“En zo blijf ik er mijn weg in zoeken. Wat is voor de patiënt van belang? En hoe komen we samen tot een keuze? Dát is voor mij de essentie van de 3 goede vragen. Daar ben en blijf ik daar alert op.”

Op Begineengoedgesprek.nl vinden patiënten en zorgaanbieders informatieve filmpjes, (hulp)middelen en tips die hen helpen het gesprek van Samen beslissen met elkaar te (gaan) voeren.