Een brede beweging: 10 ziekenhuizen, 2 UMC’s en 57 zorgpaden!

De positieve resultaten van eerdere Samen beslissen-projecten breder en structureler invoeren. Dat was de ambitie van het programma ‘Beslist Samen!’ Vanaf 2016 tot eind 2018 deden 10 ziekenhuizen en 2 UMC’s aan mee, met ieder twee of meer zorgpaden (in totaal waren het er 57). Bijna 30 ziekenhuizen hadden een aanvraag ingediend om mee te mogen doen. Om zoveel mogelijk te ‘leren over implementeren’ hadden de deelnemende ziekenhuizen en vakgroepen een grote verscheidenheid.

Een keus voor een integrale aanpak

Bij deelnemend ziekenhuis Reinier de Graaf in Delft lagen 2 zorgpaden bij longziekten en urologie onder de loep. Niet alleen werd gekeken naar de logistiek en organisatie binnen het zorgpad, de betrokken zorgverleners kregen ook een training in gespreksvoering met behulp van een acteur. Consulten werden opgenomen en van feedback voorzien van een patiënt en een psycholoog. Aan het eind van het traject konden de zorgverleners de opnames nog eens herhalen en vergelijken met de eerste.

Alles beschikbaar op NVZ-site

Beslist Samen! is begeleid door een samenwerkingsverband van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), Patiëntenfederatie Nederland, Federatie Medisch Specialisten (FMS), Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN), Samenwerkende Algemene Ziekenhuizen (SAZ), Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU), Samenwerkende Topklinische opleidingsZiekenhuizen (STZ), en zorgverzekeraars Zilveren Kruis en CZ groep (CZ).

Consulten werden opgenomen en van feedback voorzien van een patiënt en een psycholoog.

‘Ik zie nu geen patiënt, maar een mens de spreekkamer in komen’

In Reinier de Graaf in Delft was uroloog Peter Ausems de trekker voor het zorgpad van prostaatkanker, dat in het kader van Beslist Samen! onder de loep werd genomen. “In je opleiding leer je zo’n gesprek te voeren, maar ik wilde het beter kunnen.”

Prostaatkanker is uitermate geschikt voor Samen beslissen omdat er vaak meerdere behandelmogelijkheden zijn, inclusief niet-behandelen. Peter: “In je opleiding leer je zo’n gesprek te voeren, maar ik wilde het beter kunnen. Sommige van die gesprekken zijn echt lastig. Zo heb ik patiënten die al meteen zeggen: ‘Dokter, beslist ú maar.’ Hoe leid je hen terug naar een echt gesprek over de opties en krijg je zicht op wat belangrijk voor ze is? En hoe ga je om met de patiënt die met zó’n stapel papieren binnenkomt van alles wat hij op internet heeft gegoogeld?”

Gesprek structureren

Peter noemt zichzelf een ‘believer’ in Samen beslissen. In het besluit om als vakgroep deel te nemen aan Beslist Samen! heeft hij een belangrijke stem gehad, zo blijkt uit zijn woorden. “Werkdruk werd door sommige van mijn collega’s als drempel opgeworpen. Daarom zijn twee verpleegkundigen en ik de motor geweest: wij hebben het organisatorische deel op ons genomen en het zorgpad nagekeken.”

Om de gespreksvoering te verbeteren kreeg de vakgroep een training met een acteur. Peter: “Ik vond het een eyeopener dat je er zo veel aan kunt hebben om een gesprek goed te structureren. Door duidelijk aan te geven dat er een keuze ís en dat je de patiënt uitnodigt een actieve rol te spelen. In het begin waren de kaartjes met voorbeeldvragen daarbij heel handig.”

Gespreksvoering verbeterd

Peters gespreksvoering is er ‘absoluut’ op vooruitgegaan, zegt hij. “Dat gaven patiënten ook terug. Wat ik het bijzondere eraan vind, is dat mijn hele manier van poli doen en gesprekken voeren is veranderd. Ik ben nu al bij het eerste gesprek, dus nog voordat er een diagnose is gesteld, alert op de vraag wat voor patiënt dit is, en wat voor hem belangrijk is. Ik zie meer een mens de spreekkamer binnenkomen dan een patiënt.”

PETER AUSEMS:

‘Ik vond het een eyeopener dat je er zo veel aan kunt hebben om een gesprek goed te structureren.’

5 Inzichten uit het project Beslist Samen!

Onderzoek naar het gebruik van keuzehulpen heeft bewezen dat Samen beslissen effectief is. Desondanks komt het in ziekenhuisspreekkamers nog onvoldoende tot stand. Welke inzichten heeft Beslist Samen! opgeleverd om hier meer dynamiek in te brengen? Projectleider Haske van Veenendaal deelt 5 belangrijke.

Inzicht 1: verander op meerdere fronten

Haske: “Alléén een keuzehulp of alléén een training werkt veel minder goed. Veranderingen moeten in het zorgpad, het team, de afdeling, de hulpmiddelen, maar ook in de randvoorwaarden, zoals ict en financiën merkbaar zijn.”

Inzicht 2: je hebt voorlopers nodig

Om veranderingen tot stand te brengen heb je voorlopers nodig. Haske: “Er zijn altijd mensen die het graag willen. Die moet je de ruimte en de middelen bieden. De rest gaat dan mee.”

Inzicht 3: blijf investeren in communicatie

Feedback geven en communicatieve vaardigheden trainen is een continu proces. Haske: “Samen beslissen gaat vooral over communicatie en je vaardigheden daarvoor. Eigenlijk is het gek dat dit aspect na de opleiding nauwelijks meer aandacht krijgt. Dan gaat de deur van de spreekkamer dicht en kijkt er 30 jaar lang niemand meer met je mee. Terwijl artsen wél twee keer per jaar naar een mooie nascholing over medisch-inhoudelijke onderwerpen gaan! Communiceren is zo’n essentieel onderdeel van wat je als arts of zorgverlener dagelijks doet, er blijft altijd iets nieuws in te leren. Dat mag je gewoon niet aan het toeval overlaten.”

Inzicht 4: maak zoveel mogelijk ‘Samen beslissen-proof’

Er voortdurend aandacht aan blijven besteden, is één manier om de resultaten van het project te borgen. Hoe de deelnemende ziekenhuizen en UMC’s de resultaten van hun project wilden borgen, moesten ze bij hun subsidieaanvraag omschrijven in hun plannen. Wat precies nodig is om ervoor te zorgen dat de behaalde resultaten zich verbreden en niet verdampen bij het vertrek van een of meer ‘believers’, verschilt per organisatie, benadrukt Haske. “Je hebt het niet over één verandering, maar over 1000 kleine en die kunnen verschillen per individu en per organisatie. Het ligt dus heel erg aan de context. Eigenlijk moet je ervoor zorgen dat zoveel mogelijk dingen Samen beslissen-proof worden. Je moet het ín het beleid, ín de mensen, ín de tools, ín de zorgpaden en ín de randvoorwaarden krijgen.”

HASKE VAN VEENENDAAL:

‘Er zijn altijd mensen die het graag willen. Die moet je de ruimte en de middelen bieden.’

Inzicht 5: maak het niet ingewikkelder dan het is: ga dóen!

“Je hebt de neiging om zo’n traject goed te willen voorbereiden, maar als je het gewoon gaat doen, merk je dat het anders is dan je dacht. Je kunt een kleine stap zetten en van daaruit de volgende.”

Alle materialen, verslagen en geleerde lessen van Beslist Samen! zijn terug te vinden op een speciaal daarvoor ingericht onderdeel van de website van de NVZ: het Leerplein Samen Beslissen. Een (eenmalige) registratie is vereist.